Tác động KT-XH của HIV/AIDS đối với gia đình người nhiễm ở VN hiện nay
Đã có 100% tỉnh thành, 93% số huyện và hơn 50% số xã đã báo cáo có các trường hợp nhiễm HIV/AIDS.
Đại dịch HIV/AIDS ở nước ta gây thiệt hại không nhỏ đối với nền kinh tế của đất nước, gây thiệt hại nhiều mặt tới đời sống của các gia đình và người nhiễm. Trong bài viết này, chỉ đề cập tới tình hình nhiễm HIV/AIDS, và một số tác động về kinh tế-xã hội tới các gia đình người nhiễm.
1. Tình hình nhiễm HIV/AIDS ở Việt Nam
Số lượng người nhiễm HIV
Theo Bộ Y tế ước tính, từ năm 1999 đến năm 2003 số người nhiễm HIV tăng từ 94 nghìn người lên 245 nghìn người. Nếu tính từ năm 1990, thì số trường hợp nhiễm HIV đã tăng theo cấp số nhân. Số trường hợp nhiễm HIV ở thanh thiếu niên từ 15 đến 24 tăng từ 10% vào năm 1994 lên 40%[1]. Một kết quả nghiên cứu khác cũng cho thấy, năm 2005 có khoảng 197.500 trường hợp nhiễm HIV, trung bình mỗi năm nước ta sẽ có thêm khoảng 12.000 đến 18.000 người nhiễm mới. Đến năm 2010 sẽ có 350.970 trường hợp nhiễm HIV, trung bình mỗi năm sẽ có thêm khoảng 20.000 đến 30.000 người nhiễm mới (bảng 1).
Đối tượng nhiễm chủ yếu trong nhóm nghiện chích ma tuý và gái mại dâm
Các đối tượng nhiễm HIV ở nước ta hiện nay chủ yếu là người nghiện chích ma tuý và gái mại dâm. Cho tới nay, đa số người nhiễm HIV là người nghiện chích ma tuý (khoảng 60%). Tỷ lệ người nhiễm HIV trong nhóm nghiện chích ma tuý cũng tăng từ 9,4% năm 1996 lên tới 29,34% năm 2002, ở một số địa phương tỷ lệ này còn cao hơn 50%[2]. Nguy cơ lây nhiễm HIV qua tiêm chích ma tuý ở mức rất cao, do tình trạng nghiện chích ma tuý gia tăng, đặc biệt là tình trạng lớp tuổi trẻ dùng chung bơm kim tiêm vẫn có khá phổ biến.
Số người nhiễm HIV là gái mại dâm cũng ngày càng tăng trong những năm qua. Tỷ lệ này tăng từ 0,6% năm 1994 lên tới 6% năm 2002. Một nguy cơ nữa là tỷ lệ gái mại dâm có tiêm chích ma tuý khá cao. Nghiên cứu tại địa bàn Hà Nội cho thấy, có khoảng 40%[3] gái mại dâm có tiêm chích ma tuý.
Bảng 1: Luỹ tích các trường hợp nhiễm HIV, AIDS và tử vong do AIDS giai đoạn 2003-2010
Độ tuổi của người nhiễm ngày càng trẻ hoá
Đối tượng nhiễm HIV ở nước ta đang có xu hướng trẻ hoá ngày càng rõ rệt. Tỷ lệ người nhiễm HIV ở lứa tuổi 20-29 là 15% vào năm 1993 đã tăng lên đến 62% vào cuối năm 2002. Số người nhiễm HIV trong độ tuổi từ 15-49 chiếm 95% và 8,35 ở độ tuổi vị thành niên.
2. Những tác động kinh tế - xã hội đối với gia đình người nhiễm
2.1 Tác động tới kinh tế
Dịch HIV/AIDS đang tác động tiêu cực tới đời sống kinh tế của các nhóm đối tượng sống chung với HIV và những người thân trong gia đình họ. Mặc dù tỷ lệ nhiễm chung ở nước ta còn tương đối thấp (dưới 0,5%), nhưng nhiều người dân đang phải chịu tác động mạnh của HIV/AIDS. Nhất là gia đình của những người nhiễm. Tác động của HIV/AIDS tới kinh tế của gia đình người nhiễm thể hiện qua một số lĩnh vực sau.
Tác động làm giảm thu nhập của gia đình
Có hai loại tác ảnh hưởng tới thu nhập của gia đình khi có người bị nhiễm HIV. Thứ nhất, khi người nhiễm HIV là trụ cột kinh tế của gia đình làm việc ít đi hoặc nghỉ việc do bệnh tật và sức khoẻ sẽ dẫn đến tình trạng giảm hoặc mất thu nhập của gia đình.
Theo Tạp chí Dân số & Phát triển (số 9/2007), website Tổng cục Dân số & KHHGĐ