Hưởng ứng ngày Dân số Thế giới 11/7:
Tận dụng cơ cấu dân số "vàng" (2): Đừng để "vàng" thành "sắt"
Thiếu kiến thức và kỹ năng
|
"Nếu như ta chỉ dựa vào lao động với nhân công giá rẻ, trình độ thấp thì chúng ta sẽ tụt hậu và không thể "cất cánh".
TS Dương Quốc Trọng
(Tổng cục trưởng
Tổng cục DS-KHHGĐ) |
Việt Nam đang sở hữu tiềm năng lớn về nhân lực. Mỗi năm, chúng ta có khoảng 1 - 1,5 triệu người bổ sung vào lực lượng lao động nhưng nhìn tổng thể, chất lượng nguồn nhân lực ở nước ta là đáng lo ngại.
TS Nguyễn Hồng Thuận - Viện Khoa học Giáo dục, Bộ GD&ĐT cho biết, mặc dù 62,7% dân số nước ta trong độ tuổi lao động, nhưng trình độ của lực lượng này còn thấp so với nhiều nước trong khu vực, cả về kiến thức lẫn kỹ năng nghề nghiệp. Tỉ lệ lao động qua đào tạo theo các trình độ khác nhau hiện nay mới chỉ trên 31%. Việc đào tạo chưa đáp ứng thực tế, 63% sinh viên tốt nghiệp chưa có việc làm. Ngay cả những người có cơ hội công việc thì nơi sử dụng vẫn phải cho đi đào tạo lại. "Chúng ta thiếu công nhân kỹ thuật và kỹ thuật viên trầm trọng, đặc biệt là đội ngũ có chất lượng. Năm 2007, nhu cầu tuyển dụng nhân lực vào vị trí giám đốc, giám đốc điều hành ở các doanh nghiệp chỉ đạt được khoảng 30%. Chỉ số lao động của ta trong khu vực năm đó đạt 3,79/10 điểm, chỉ đứng trên Indonesia" - TS Thuận cho biết.
|
|
|
Đào tạo nhân lực chất lượng cao là cách để tận dụng cơ hội "vàng" (Ảnh: Dương Ngọc). |
Sự chuyển dịch cơ cấu dân số trẻ sang cơ cấu dân số "vàng" đã tác động mạnh đến chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn. Lao động nông thôn di cư đến thành thị khiến lực lượng này giảm ở nông thôn, tăng nhanh ở thành thị, làm gia tăng áp lực về hạ tầng kinh tế, xã hội ở khu vực này. Theo TS Nguyễn Thị Lan Hương - Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, Bộ LĐ,TB&XH, việc chuyển dịch này cũng làm gia tăng nguy cơ mất việc làm; khó chuyển dịch sang ngành nghề khác do trình độ thấp. Theo dự báo, tỉ lệ thất nghiệp của lao động nông thôn tăng từ 1,8% năm 2010 lên 1,94% năm 2015 và 2,12% năm 2020. "Trung bình, mỗi năm có khoảng 666.000 lao động nông thôn thất nghiệp" - bà Hương cho hay.
|
Đào tạo nghề cho 1 triệu lao động nông thôn mỗi năm
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng vừa ký Quyết định số 962/QĐ-TTg, ngày 25/6/2010, về việc thành lập Ban Chỉ đạo Đề án "Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020". Theo đó, Ban Chỉ đạo Đề án có nhiệm vụ tham mưu, đề xuất với Thủ tướng về phương hướng, cơ chế, chính sách và các giải pháp thực hiện. Mục tiêu cơ bản của Đề án là mỗi năm đào tạo nghề cho 1 triệu lao động nông thôn, trong đó đào tạo, bồi dưỡng 100.000 lượt cán bộ, công chức xã. Tổng kinh phí thực hiện Đề án dự kiến là 25.980 tỷ đồng, trong đó, kinh phí dạy nghề lao động nông thôn là 24.694 tỷ đồng. P.V |
Tránh "bẫy" thu nhập trung bình
Cái "bẫy" ấy là trình độ, chất lượng phát triển kinh tế không thể qua cái ngưỡng do chính mình tạo ra. Theo kinh nghiệm của các nước ASEAN đi trước như Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Philippines, đều không vượt khỏi cái "bẫy" thu nhập trung bình sau những bước phát triển nhảy vọt, đáng ngạc nhiên trong suốt hai thập niên 1970 - 1980. Để thoát được cái bẫy này, bài học kinh nghiệm có thể nhìn thấy từ một số nền kinh tế như Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Singapore. Cùng xuất phát điểm về thu nhập bình quân đầu người tương đương với các nước trên, song họ đã vượt qua "bẫy" bằng con đường phát triển hướng tới công nghệ cao trên nền móng chất lượng nguồn nhân lực, lao động kỹ thuật cao.
Làm gì để giữ "vàng"?
PGS.TS Nguyễn Đình Cử - Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội (Trường ĐH Kinh tế Quốc dân) cho rằng: "Chỉ số phát triển con người của Việt Nam mới đạt 0,75 trong khi nhiều nước trên thế giới là 0,9. Trong tương lai có thể là "vàng", nay thì chưa".
Giáo sư Cử cũng cảnh báo, nếu nhìn vào tỉ số giới tính khi sinh của nước ta hiện nay, có lẽ là "sắt" chứ không phải là "vàng". Cùng đó là những thách thức lớn cho chất lượng dân số khi chúng ta chưa kịp giàu lên nhờ "vàng" thì đã "già" do tốc độ già hóa của dân số tăng nhanh trong thời gian gần đây. Còn theo TS Phạm Gia Cường - Vụ Các vấn đề xã hội, Ban Tuyên giáo Trung ương, nếu như chúng ta không đảm bảo được việc làm cho lực lượng lao động đông đảo, cùng với những nguy cơ của môi trường sống sẽ dẫn tới lực lượng lao động trẻ có thể lạm dụng và sử dụng chất gây nghiện.
Làm gì để giữ "vàng"? Các chuyên gia cho rằng, đầu tư đào tạo nguồn nhân lực rất quan trọng. Việc nghiên cứu khoa học, tiếp cận ứng dụng công nghệ hiện đại cần phải đẩy mạnh. Việt Nam không thể sử dụng nguồn nhân lực giá rẻ vì sẽ làm mất cơ hội cạnh tranh. Cần chuyển dịch ngành nghề có giá trị gia tăng thấp sang cao, đào tạo phải đi trước và cần nhanh chóng đưa ra các chính sách ngăn chặn chảy máu chất xám, khuyến khích những người có trình độ và kỹ năng cao trở về phục vụ cho đất nước. Bên cạnh đó, hệ thống an sinh xã hội cần được củng cố, hoàn thiện nhằm nâng cao chất lượng sống. Đặc biệt, hệ thống bảo hiểm xã hội cần tiếp tục hoàn thiện để tính năng ưu việt của nó trở thành trụ cột trong mạng lưới an sinh xã hội.
 "Chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam còn thấp và khoảng cách giữa cung - cầu kỹ năng ngày càng tăng. Bài học của các nước cho thấy, cung lao động có trình độ giáo dục và trình độ kỹ năng cần phải bắt kịp, thậm chí đi trước nhu cầu về lao động. Nó sẽ giúp tránh được sự trì trệ trong tăng trưởng và bất bình đẳng ngày càng tăng về lương".
TS Nguyễn Thị Lan Hương
 "Chất lượng dân số còn hạn chế, sức khỏe và thể lực của người Việt Nam còn kém so với các nước trong khu vực, đặc biệt là chiều cao, cân nặng và sức bền. Vấn đề này ảnh hưởng đến chất lượng và thành quả lao động không ổn định và không bền vững, tai nạn lao động gia tăng".
TS Phạm Gia Cường |
Hà Anh